Kunnen we het tijdstip van onze dood zelf bepalen?

Ik doel bij deze vraag niet op zelfmoord of daaraan verwant de euthanasie maar op de natuurlijke dood.

Gisteren overleed de bekendste strafpleiter van ons land Max Moszkowicz sr. Hij was 95 jaar oud. Bijzonder was zijn sterfdag: Holocaust Memorial Day 2022. De Joodse Moszkowicz overleefde in de oorlog 4 vernietigingskampen en verloor al zijn familieleden. Zonder een cent op zak kwam hij na de oorlog naar Limburg, werd opgevangen door een Katholiek gezin en wist een enorme carrière op te bouwen. Eerst als zakenman en later als jurist.

We weten nog niet hoe Moszkowicz overleden is. Hij was al vele jaren heel erg ziek. Het zou kunnen dat de familie besloten had tot euthanasie en daarvoor de Holocaust Memorial Day gekozen heeft. Ik acht die kans, gezien het Joodse geloof, niet zo groot. Eerder geloof ik in de voorzienigheid. Of de hand van God.

Toen mijn moeder kanker kreeg en wist dat ze zou komen te overlijden, sprak ze de wens uit op 4 mei begraven te kunnen worden. Dat zou betekenen dat ze eind april moest komen te overlijden. Ze sprak echter die wens 3 weken voor 4 mei uit. Het was niet waarschijnlijk dat mijn moeder op dat moment nog het einde van april zou halen. Tot verbazing van de medici gebeurde dat wel. Mijn moeder overleed op 29 april en op 4 mei heb ik haar begraven.

Het roept de vraag op of wij in staat zijn bij ziekte het tijdstip van ons overlijden zelf te bepalen. En dan doel ik niet op euthanasie.

De verhalen zijn talrijk van ernstige zieken die afscheid wilden nemen van een dierbaar familielid en schijnbaar hebben gewacht met sterven tot de betreffende persoon een laatste groet kwam brengen. Ook kennen we de onroerende verhalen van een grootouder die sterft met een pasgeboren kleinkind in de armen. Alsof ook hier een wens in vervulling is gegaan.

Technisch is het mogelijk om het tijdstip van overlijden zo lang mogelijk uit te stellen. Denk daarbij aan transplantaties en revolutionaire medicijnen of tijdelijke voorzieningen zoals beademing. Mijn moeder had nog een jaartje langer kunnen leven als ze een operatie had ondergaan. Ze was bijna 83 jaar en wilde die operatie niet. Haar internist was boos op mij want ik liet mijn moeder doodgaan vond hij.

Ik respecteerde echter de wens van mijn moeder die het leven genoeg vond en een jaartje langer niet prefereerde. Dat had ze misschien nog wel gewild als ze een reis had willen maken naar een ver familielid of als er een kleinkind op komst was geweest. Maar dat alles was niet van toepassing.

Doodgaan is eigenlijk een wonderlijk fenomeen omdat er zoveel vormen van doodgaan bestaan tegenover maar één manier van geboren worden. Aan doodgaan hangt ook een enorme emotionele lading waarschijnlijk omdat we het eeuwige leven willen, althans de meesten van ons. Helaas hebben we dat eeuwige leven nog niet bereikt. En misschien is dat maar goed ook. Immers, het leven is niet altijd een feest. Want ook beroemdheden zoals Max Moszkowicz sr. ontkomen niet aan ziekten en handicaps zodat hun ouderdom geen prettig leven is.

Max Moszkowicz sr. heeft vele bekende strafpleiters opgeleid zoals Theo Hiddema, Geert-Jan Knoops en Gerard Spong. Hij werd vooral bekend om zijn rol in de zaak van de Heineken ontvoerders en als columnist van de Telegraaf in de huid van Mr. Raab. Alle vier zijn zoons en twee kleinzonen werden advocaat. Drie van die zonen raakten in opspraak en werden gedwongen hun toga aan de wilgen te hangen.