Intuïtie belangrijker dan verstand? (Ap Dijksterhuis)

Over het thema intuïtie heb ik regelmatig geschreven op mijn weblog. Feitelijk zou niemand een cursus nodig hebben om optimaal van zijn intuïtie gebruik te maken. Het probleem is echter dat we vasthouden aan bevestigde waarden. Intuïtie is een gevoel wat we niet rationeel kunnen verklaren. De één luistert er naar, een ander legt het naast zich neer. Dat laatste is onverstandig. Dat is niet alleen mijn mening maar ook die van Ap Dijksterhuis een Nederlandse hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij is gespecialiseerd in het onderbewustzijn en intuïtief denken. Eind 2007 kwam zijn boek Het slimme onbewuste uit.

De kritiek op Dijksterhuis is dat het empirische bewijs te mager is. Hij deed alleen onderzoek met studenten onder zogenaamde controleerbare omstandigheden, niet met “gewone” mensen in real-live settings. De veroordeling van Dijksterhuis is tevens dat hij de werking van het onderbewuste niet voldoende verklaart. Aanhangers van het esoterisch denken en pleitbezorgers voor het paragilde zullen roepen dat Dijksterhuis de verkeerde kant op kijkt. Zij hebben allang een verklaring gevonden maar daar zal de wetenschap nooit genoegen mee nemen.

Vrijwel iedereen komt in zijn leven, vroeg of laat de onmogelijke liefde tegen. Ik ben daarop geen uitzondering. De vrouw waar ik mijn ziel aan had verloren bleek mijn liefde niet waard. Na haar vertrek stortte mijn wereld in. Ik was zodanig over mijn toeren geraakt dat ik besloot om in therapie te gaan. Na een paar sessies was ik geen stap verder gekomen met de verwerking van mijn liefdesverdriet. Iemand raadde mij een paragnost aan. Deze man opende mijn ogen. “Paul, kun jij nog herinneren wat je gedachten waren toen je deze vrouw voor het eerst zag?” Jazeker, dat wist ik nog heel goed. Deze vrouw is niet voor je weggelegd spookte er door mijn hoofd. Maar dat stemmetje negeerde ik. Het gevolg was een relatie waar ik nimmer met plezier op terugkijk.

De betreffende paragnost somde vervolgens nog een aantal zaken op die in mijn leven faliekant waren misgelopen en liet me zien dat ik de vervelende voorgevoelens beredeneerde met mijn verstand. Zijn advies aan mij was voortaan eerst op mijn gevoel af te gaan en pas daarna mijn verstand te benutten. Deze goede raad heb ik veelvuldig toegepast. De enige keer dat ik dit niet heb gedaan heeft mijn leven bepaald. De hele story zou vele columns in beslag nemen.

Maar kort samengevat komt het er op neer dat ik op het hoogtepunt van mijn succes in zaken een naar voorgevoel kreeg. Dat gevoel kon ik niet verklaren want het was nog nooit zo goed gegaan met mijn bedrijf. Ik had altijd gehoopt nog eens zoveel geld te verdienen dat ik dit land voorgoed zou kunnen verlaten. Op eens was dat geld er. Ik stond in dubio: alles achterlaten en mijn buitenlandse droom verwezenlijken of nog een jaartje doorsparen? Ik besloot tot het laatste. Had ik dat maar nooit gedaan.

Afhankelijk van vergunningen kreeg ik maken met een corrupte burgemeester. Wat volgde waren eindeloze, gerechtelijk procedures. Ik kreeg mijn gelijk maar was mijn geld en mijn bedrijfje kwijt. Natuurlijk had ik recht op een schadevergoeding. Om mijn verlies volledig gecompenseerd te krijgen had ik opnieuw moeten procederen. Dan ben je zomaar 7 jaar verder. Die adem (lees geld) had ik niet meer.

Dijksterhuis geeft in zijn boek het advies om bij belangrijke beslissingen er letterlijk een nachtje over te slapen. Maar als we dat doen, missen we dan geen kansen? Haastige spoed is zelden goed luidt een bekend spreekwoord. Eindeloos wikken en wegen evenmin. De kunst is dus om op je intuïtie te vertrouwen. Ook als je gevoel volkomen in strijd is met de logica. En daar zit hem nu net te kneep. In mijn voorbeeld over de corrupte burgemeester was er geen enkele aanwijzing dat ik tegengewerkt zou worden. Ik kende de man slechts van naam. Het spel werd vilein gespeeld. Ook achteraf, toen ik alles wist, moest ik concluderen dat ik met mijn verstand deze hele gang van zaken nooit had kunnen voorzien.

Die conclusie zet onmiddellijk de theorie van de wetenschap op scherp als zou ons onderbewuste subtiele signalen ontvangen die onze hersenen niet kunnen verwerken maar wel worden opgeslagen in een soort database. Vergelijk het met de truc waarvan men beweert dat die wel eens is toegepast bij films. Gedurende een fractie van een seconde werd een beeld van een ijsje of glas Cola te vertoond. Dat beeld gaat te snel om te worden opgemerkt. Maar in de pauze van de film schiet de verkoop van ijs en Cola ongekend omhoog. Waar of nietwaar? De meningen zijn daarover verdeeld.

Je loopt langs een etalage en ineens wordt je oog getrokken door een bijzonder sieraad. Als iemand je later vraagt wat je nog verder hebt gezien in die etalage dan kun jij alleen dat ene sieraad herinneren. Maar wordt je onder hypnose gebracht dan blijkt dat je alle sieraden inclusief de prijs kunt opnoemen. Je onderbewustzijn heeft dus een soort foto van de hele etalage gemaakt. Maar dat ben jij je niet bewust.

Als we voortborduren op het gegeven van de etalage dan zit er veel meer informatie in ons opgeslagen dan we benutten. Het zou mooi zijn als we die informatie daadwerkelijk kunnen toepassen zonder de hulp van een hypnotiseur. Dat blijkt inderdaad mogelijk. Een cursus intuïtieve ontwikkeling kan wel degelijk nuttig zijn. Het zogenaamd fotografisch geheugen is dus niet enkel iets van mensen met een bovennatuurlijke gave.

Maar zoals gezegd krijgen we ook signalen die niets te maken hebben met latent opgeslagen kennis. Nog een voorbeeld uit mijn eigen leven: ik ben geruime tijd op zoek naar een andere woning. Op eens heb ik beet. Een droomhuis wordt me aangeboden. De locatie is schitterend. De ruimte en indeling laten niets te wensen over. Er staat voldoende geld op de bank om alles geheel naar mijn smaak in te richten. Op deze kans heb ik lang gewacht. Mijn geluk kan niet meer stuk. Maar opeens overkomt me een onbestemd gevoel. Ik probeer dat gevoel te beredeneren. Heb ik iets over het hoofd gezien? Ik zet alle plussen nog eens op een rij en tracht minpunten te vinden maar die zijn er niet. Het negatieve gevoel is echter zo sterk dat ik besluit het huis niet te nemen.

Twee weken later belt mijn moeder. Ze heeft een schokkende mededeling: kanker. Geen behandeling meer mogelijk en het einde in zicht. Het was een donderslag bij heldere hemel. Niets wees er op dat mijn moeder ziek zou worden. Na de dood van mijn vader was ik haar enige steun en toeverlaat. Er moest heel veel geregeld worden. Ik besloot mijn bedrijfsactiviteiten tijdelijk te staken om de laatste maanden van haar leven mijn moeder bij te staan. Daarbij woonde ze ook nog eens ruim 2 uur rijden van mij vandaan. Het ziekbed en het overlijden van mijn moeder heeft me heel veel energie maar ook geld gekost. Ik had het graag voor haar over. Het was onmogelijk voor mij geweest er ook nog eens een verhuizing bij te hebben. Bovendien stonden mijn inkomsten drie maanden stil. Het was dus een goede beslissing om mijn intuïtie te volgen ook al ontbrak op dat moment de logica.

Van Joden wordt gezegd dat ze een sterk ontwikkelde intuïtie bezitten. Misschien is het een overlevingsmechanisme dat voortkomt uit de eeuwenlange vervolging. In ieder geval zijn het goede zakenlui. Bekend is de Jiddische uitdrukking: “daar rust de niegus op”.  Wat zoveel wil zeggen als daar zit de klad in. De Jood koopt een pand of een zaak met zijn “gevoel”. Hij zal zeker geen bedrijf beginnen in een pand waar een voorganger in failliet is gegaan. Koopt hij zo’n pand dan is dat uitsluitend om snel door te verkopen. Wellicht kunnen we hier nog iets van leren.

Over het onderwerp intuïtie ben ik nog lang niet uitgeschreven. Ik zal er nog regelmatig op terugkomen. Feit is dat jij je intuïtie kunt ontwikkelen. Te beginnen om de zaken in je leven die fout of juist goed zijn gegaan eens aandachtig te bestuderen. Waarom nam je toen een beslissing of liet je iets juist na? En wat was het resultaat? Kun jij je achteraf vinden in het gezegde dat de eerste indruk altijd de beste is?