Het wonder Schokland

De twee zoontjes van een vriendin van mij wilden naar Schokland. Er was een tentoonstelling over de prehistorie. Pronkstuk zou het geraamte van een echte dinosaurus zijn. Maar dat was niet helemaal juist. De zeventig miljoen jaar geleden uitgestorven dinosaurussen waren gereconstrueerd door Japanse wetenschappers en op ware grootte nagebouwd. Schokland haalde de expositie in 1992 in huis na bemiddeling van het Natural History Museum/British Museum Londen. De tentoonstelling was mijn eerste bezoek aan het voormalig eiland in Flevoland.

Wat is nu zo bijzonder aan Schokland dat sinds 1995 op de Werelderfgoed lijst staat en 27 miljoen subsidie kreeg. Een hoop geld voor een eiland waarvan de bevolking in 1859 zo arm was dat de Koning besloot de 635 bewoners naar het vaste land te halen en het eiland voor bewoning te sluiten. De voornamelijk houten huizen werden afgebroken. Alleen de terp van het terpdorp Middelbuurt (ook Molenbuurt) met de Enserkerk uit 1834 is bewaard gebleven en nu een museum. Tot aan de inpoldering in 1942 lag het eiland er verlaten bij.

In de jaren 80 zijn er naast de kerk een paar huizen gebouwd in dezelfde stijl als weleer. Een gedeelte van het voormalige dorp is ook te zien in het Zuiderzee museum te Enkhuizen. Nu wonen er op Schokland permanent 5 mensen.

Schokland was aanvankelijk veel groter dan wat er nu nog ingepolderd van over is. De ruige Zuiderzee, met zijn onvoorspelbare stormen, was verantwoordelijk voor het afbrokkelen van de kades en sloeg hele stukken land weg. Dat gebeurde overigens ook bij Muiderberg maar in mindere maten.

Schokland is het enige nog resterende voormalige veeneiland in de voormalige Zuiderzee en daardoor van grote geomorfologische en bodemkundige waarde. Het herbergt een zeer rijke geschiedenis die minstens 12.000 jaar bestrijkt. De duizenden bodemvondsten zijn van grote archeologische en geschiedkundige waarde. Regelmatig worden er nieuwe ontdekkingen gedaan.

We weten dat Schokland 150.000 jaar geleden in de ijstijd is ontstaan. Het was een veen- en moerasgebied dat tot 1400 deel uitmaakte van het vasteland. Daarna heeft de Zuiderzee het los geslagen en ontstond het eiland dichtbij de monding van de IJssel en daarom strategisch en economisch interessant. Bij heftige stormen gingen schepen op weg naar de Hanzesteden bij Schokland voor anker. Er werd handel gedreven en er was zelfs een visafslag. De bevolking had een eigen klederdracht en ook een eigen taal. Natuurlijk was er tweespalt tussen het katholieke en het protestante gedeelte van het eiland.

Schokland heeft de bezoekers veel te bieden. Vanzelfsprekend het museum op de terp maar ook de stenentuin met stenen uit de ijstijd aan de andere kant van het eiland en het natuurschoon. En hoewel de contouren van het eiland goed zichtbaar zijn kun je er komen met de fiets, de auto of lopend.

Wat is nu het wonder zul je me vragen? Nergens in ons land liggen er nog zoveel bodemschatten afkomstig van duizenden jaren beschaving als bij Schokland. Dat is de reden dat het eiland op de Werelderfgoed lijst staat.

Schokland in 1933 voor de inpoldering (1942)