Gebroken, begraven, gevonden en hersteld

In Baarn staat op het hoogste punt van de Brink de middeleeuwse Pauluskerk. De eerste vermelding van kerk dateert uit 1385. Sindsdien heeft de kerk, van oorsprong Katholiek, niet enkel de beeldenstorm overleefd maar ook vele verbouwingen ondergaan. Ik heb iets met deze kerk maar niet alleen omdat hij mijn naam draagt. Het was de kerk waar mijn grootvader veel voor heeft gedaan.

Wie de kerk bezoekt waant zich in een kerkelijk museum. Het eerste dat opvalt is de overkapte Hofkerkbank gemaakt in de 17e eeuw voor Stadhouder Willem III van Oranje en in latere jaren voor de leden van de koninklijke familie die op paleis Soestdijk hebben gewoond. Daarnaast een bank voor de burgemeester met zijn gevolg.

De Hofkerkbank is voor het laatst gebruikt door koningin Juliana en prins Bernhard. Voor koningin Emma was een speciaal stoeltje ontworpen met korte pootjes zodat haar voeten op de grond konden rusten. De koningin was immers klein van stuk.

Bijzonder is ook de ongeschonden en bewaard gebleven grafzerk van Dirck van Zuylen, heer van Drakenburg (overleden in 1635) en zijn vrouw Agnes van Brakell (overleden in 1638). Zij woonden wisselend op kasteel Drakenburg en kasteel Groeneveld. De steen van deze adellijke familie lag oorspronkelijk pal voor de 17e-eeuwse preekstoel maar is later ingemetseld in de muur van de niet meer in gebruik zijnde hal.

Maar dit verhaal gaat vooral over het wonder van het doopvont dat bijna een eeuw gehalveerd voor de preekstoel heeft gestaan maar inmiddels in volle glorie is hersteld. Waarschijnlijk is het doopvont gemaakt in 1350. Het komt uit een steengroeve in de Belgische Ardennen en is gehakt uit Namens hardsteen. Vermoedelijk is het bekken per schip over de Maas naar de Noordelijke Nederlanden vervoerd.

Het achtzijdige doopvont is een meesterwerk, fraai versierd met 4 koppen vermoedelijk het symbool van de vier stromingen van het paradijs: de Eufraat, de Tigris, de Nijl en Ganges. Acht is het getal van de volmaaktheid volgens kerkvader Augustines.

Tijdens de Reformatie in de Kerstnacht van 1580 moet het doopvont bewust gehalveerd zijn en samen met de beelden en altaren uit de kerk verwijderd. Bij een verbouwing van de kerk in 1888 werden een voet en de helft van de kuip gevonden. Een half doopvont is natuurlijk onbruikbaar maar gezien de grote historische waarde gerestaureerd en naast de preekstoel geplaatst.

Bijna honderd jaar later vindt een groep amateur archeologen in 1976 tot hun verbazing de andere helft van het doopvont. Een unieke vondst waar niemand op gerekend had. Steenhouwer de Bruijn uit Baarn was in staat om de twee helften van het doopvont weer samen te voegen. Het steenbekken is echter te poreus om nog water te bevatten. Maar daar kwam in 2011 een oplossing voor. De koperslager Jan Janssen uit Neede heeft van messing een prachtige schaal met deksel gemaakt. Nu is het middeleeuwse doopvont na meer dan 400 jaar weer in gebruik.

Blijft over nog één vraag van de historici. Op één van de vier koppen zit op het voorhoofd een stip zoals we die kennen uit de Indiase cultuur. Wat is hiervan de mystieke betekenis?  Er zijn drie mogelijkheden: 1. de stip zou het Noorden aanwijzen. 2.De kop stelt de Ganges voor (zie hierboven) en 3. De stip is een symbolisch gat waaruit de slechte geesten konden ontsnappen.

Ben je in Baarn dan is een bezoek aan deze bijzondere kerk een aanrader want er is nog veel meer moois te zien. Doorgaans krijg je een gratis rondleiding van de vrijwilligers. De meeste kans dat hij open is maak je op dinsdag tijdens de markt. Ook is het mogelijk om op afspraak de toren van de kerk, eigendom van de gemeente Baarn, te bezoeken.