De wonderlijke verhalen over de zwerfkeien

Wie zich in volksverhalen verdiept komt nogal wat wonderen tegen. De meeste kunnen we onmiddellijk naar het rijk der fabelen verwijzen. Echter zijn sommige beslist te moeite waard om nader te beschouwen. Wat niet wil zeggen dat we ze moeten geloven. Maar interessant is hoe ze zijn ontstaan.

Neem de mystiek van de zwerfkeien. We komen ze in het hele land tegen en weten hoe ze hier terecht zijn gekomen. Namelijk in de ijstijden: het Elsterien (tussen ongeveer 475.000 en 410.000 jaar geleden) en het Saalien (tussen ongeveer 280.000 en 130.000 jaar geleden). De meeste zwerfkeien liggen als hunebed in Drenthe.

Er zijn twee soorten zwerfkeien: de mooie met afgeronde hoeken en de rotsblokken met scherpe hoeken. Die laatste vind je in het zuiden van ons land. Die met de afgeronde hoeken komen uit Scandinavië. Door de lange weg die ze hebben afgelegd zijn door slijtage de mooie vormen ontstaan.

In de middeleeuwen werden deze enorme stenen als een wonder beschouwd. Men had toen nog geen idee hoe ze hier gekomen waren. De stenen met een gewicht van 7 tot 44 ton werden door mankracht op bomen als rollers vervoerd naar het centrum van de stad of het dorp. Dat moet een waanzinnige klus zijn geweest. Maar omdat de bevolking dacht dat de steen voor extra vruchtbaarheid zou zorgen, deed iedereen mee de steen naar zijn prominente plek (meestal op het marktplein) te verplaatsen.

Niet alle stenen lagen voor ’t grijpen. Een deel van de keien werd uitgegraven. De steen op de foto hierboven ligt in Ede en was blijkbaar niet de moeite waard. Of klopt het verhaal dat de steen gaat bloeden als je bij volle maan hem prikt met een speld? Dit gegeven over een speld (of naald) en een bloedende steen komt ook voor in de Kei van de Lage Vuursche en wordt eveneens over de Amersfoortse Kei verteld.

Het bloed dat uit de keien zou komt heeft een lugubere herkomst. De stenen zouden offerstenen zijn geweest. Die bloedige geschiedenis van de zwerfkeien is niet gedocumenteerd in oude geschriften. Waarschijnlijk zijn deze verhalen van recentere datum en missen een historische achtergrond.

Hoewel zwerfkeien in ons land niet zeldzaam zijn worden ze toch als een bijzonderheid geëerd. Amersfoort dank er zijn tweede naam “Keistad” aan. En jaarlijks de keistad feesten.

In Utrecht ligt een gesloten steen. Alsof iemand hem misschien wil stelen is hij aan de ketting gelegd. Met het juiste gereedschap zou het inderdaad mogelijk zijn deze zware steen te verplaatsen maar de ketting heeft te maken met de duivel. Die zou met zijn knecht ’s nachts een spelletje overgooien doen tussen de nabijgelegen Geertebrug en Vollersbrug. Bij een misser klapte de steen met een zodanige smak tegen de grond dat de huizen op hun grondvesten trilden. Vervolgens heeft men de zwerfkei maar aan de ketting gelegd (gesloten) om van het geduvel af te zijn.

De grootste zwerfkei van ons land ligt in de plaats Rottum in Friese Meren(niet te verwarren met het eiland) en weegt 44 ton. Maar dat is nog niets vergeleken met de grootste ter wereld met een geschat gewicht van 16500 ton. Dat is de Big Rock nabij Okotoks aan de voet van de Rocky Mountains.